Rusiyanın Ukraynaya qarşı başlatdığı genişmiqyaslı müharibənin gedişi və nəticələri Qərb analitik mərkəzlərinin diqqət mərkəzində qalmaqda davam edir.
Musavat.com "Radio Svoboda"ya istinadən xəbər verir ki, ABŞ-ın Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzi (CSIS) hesabatında belə bir nəticə ortaya çıxıb. Hesabat müəlliflərindən biri də təhlükəsizlik üzrə aparıcı ekspert Set Consdur.
Set Consun fikrincə, Rusiya 2024-cü ilin əvvəlindən bəri Ukrayna ərazisinin 1,5%-indən də az hissəsində irəliləyə bilib, bunun müqabilində isə həddən artıq böyük insan itkisi və ağır iqtisadi nəticələr ilə üzləşib.
Consun təqdim etdiyi qiymətləndirməyə əsasən, Ukraynada döyüşlərdə həlak olan rus hərbçilərinin sayı təxminən 275–325 min aralığındadır. O vurğulayır ki, bu rəqəmlər “tək-tək təsdiqlənmiş hallar”a yox, daha geniş metodologiyaya əsaslanan hesablamadır. Ekspertin sözlərinə görə, çoxsaylı mənbələr yalnız sənədləşdirilən ölənləri sayır; lakin dövlətlərin itkiləri gizlətməyə çalışması reallıqda rəqəmlərin daha böyük olmasına gətirib çıxarır. CSIS qiymətləndirmələri üçün müxtəlif ölkələrin dövlət və kəşfiyyat strukturları ilə məsləhətləşmələr, eləcə də alternativ məlumat kanallarından istifadə edildiyi bildirilir.
Eyni metodologiya ilə Ukrayna ordusunun itkiləri də qiymətləndirilib: Cons Ukrayna tərəfdən həlak olanların sayını 100–140 min aralığında göstərir və qeyd edir ki, müharibənin gedişində itkilərin açıqlanması hökumətlər üçün həssas mövzudur; “itkin düşən” kateqoriyası da real mənzərəni dəyişə bilir.
Hesabatda diqqət çəkən məqamlardan biri də Rusiyada itkilərin regionlar üzrə qeyri-bərabər paylanmasıdır. Consun izahına görə, daha kasıb regionlarda maddi stimullar səfərbərliyi artırır, siyasi baxımdan “həssas” sayılan Moskva və Sankt-Peterburq kimi mərkəzlərdə isə itkilərin daha aşağı görünməsi təsadüfi deyil. Ekspert bunu Kremlin siyasi riskləri idarə etmək cəhdi kimi dəyərləndirir.
Cons Rusiyanın döyüş taktikasını da “amansız” kimi xarakterizə edir və əsas məqamı belə qoyur: bu müharibə “yaşamaq uğrunda” deyil, Kremlin seçdiyi müharibədir; buna görə də böyük itkilər “məqsədsiz” görünür. O, irəliləyişin tarixi miqyasda son dərəcə zəif olduğunu vurğulayaraq bildirir ki, 2022-ci ilin fevralından keçən eyni zaman kəsiyi ilə müqayisədə belə, Rusiya ordusunun nəticəsi “böyük hücum kampaniyaları” ilə ölçüldükdə çox aşağıdır.
İqtisadi blokda isə ekspert Rusiyanı “ikinci–üçüncü eşelon iqtisadi güc” kimi təqdim edir: emal sənayesində zəifləmə, resurs alışlarında azalma, işçi qüvvəsi çatışmazlığı, yüksək inflyasiya və istehlak tələbinin enməsi kimi problemlər vurğulanır. Bundan əlavə, xarici kapitalın məhdudlaşması və “uzunmüddətli stigma”nın investisiya mühitini zədələdiyi qeyd olunur.
Texnologiya və süni intellekt mövzusunda Cons daha sərt danışır: Rusiyanın qlobal texnoloji yarışda geridə qaldığını, dünyanın ən böyük texnologiya şirkətləri siyahısında Rusiyadan heç bir şirkətin yer almadığını misal gətirir. Onun fikrincə, bu gerilik qısa müddətdə aradan qalxacaq problem deyil.
Sanksiyalarla bağlı isə Cons təsirin “dərhal” görünmədiyini, lakin uzun müddətdə həm iqtisadi, həm də psixoloji bariyer yaratdığını bildirir. Rusiyanın sanksiyaları Çin və Hindistanla ticarət, eləcə də “kölgə donanması” və müxtəlif re-eksport kanalları ilə qismən aşmağa çalışdığı vurğulansa da, kapital axınının dayanması və “beyin axını” kimi nəticələr sanksiyaların dolayı, lakin davamlı təsiri kimi dəyərləndirilir.
Mümkün sülh danışıqları barədə Cons hesab edir ki, 2026-cı ildə müəyyən “pauza” və ya müvəqqəti atəşkəs ehtimalı olsa da, Kremlin strateji məqsədi dəyişmədiyi müddətdə uzunmüddətli sabit razılaşma çətin görünür. Onun fikrincə, real ssenarilərdən biri Rusiyanın gələcəkdə yenidən hücumu “çox baha başa gələcək” səviyyədə saxlanması və çəkindirilməsidir.
Set Consun yekun mesajı isə belədir: müharibə Rusiyaya həm insan, həm iqtisadi, həm də texnoloji baxımdan ağır yük gətirir və bu yükün miqyası artdıqca daxildə narazılıq potensialı da genişlənə bilər.
Musavat.com
