Yaxın Şərqdə ABŞ və İran arasında yenidən alovlanan hərbi qarşıdurma dünya enerji bazarını silkələyib. Gərginliyin artması fonunda Azərbaycanın əsas ixrac markası olan “Azeri Light” neftinin qiyməti də kəskin yüksələrək 91 dolları ötüb.
Musavat.com xəbər verir ki, bu, son həftələrin ən yüksək göstəricilərindən biri hesab olunur.
Qlobal bazarlarda müşahidə olunan bahalaşmanın əsas səbəbi Hörmüz boğazı ətrafında vəziyyətin yenidən kritik həddə çatmasıdır. ABŞ-ın İrana qarşı hərbi əməliyyatları genişləndirməsi, Tehranın isə cavab zərbələrini artırması enerji bazarında ciddi narahatlıq yaradıb. Neft bazarı ən həssas reaksiyanı məhz Hörmüz boğazında daşımaların təhlükə altına düşməsi ilə verir. Çünki dünya üzrə dəniz yolu ilə ixrac olunan neftin təxminən beşdə biri bu marşrutdan keçir.
Beynəlxalq bazarda "Brent" markalı neftin qiyməti də 90 dollar həddini keçib. Analitiklər hesab edirlər ki, Yaxın Şərqdə hərbi əməliyyatlar davam edərsə və Hörmüz boğazında gəmi hərəkəti daha da məhdudlaşarsa, qiymətlər yeni rekordlara doğru yüksələ bilər.
Azərbaycan neftinin qiymətindəki artım ölkə iqtisadiyyatı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki 2026-cı il dövlət büdcəsi hazırlanarkən neftin orta qiyməti 65 dollar götürülüb. Hazırkı qiymət isə bu göstəricidən təxminən 26 dollar yüksəkdir. Bu da Dövlət Neft Fonduna və dövlət büdcəsinə əlavə gəlirlərin daxil olması üçün əlverişli şərait yarada bilər.
Bununla yanaşı, iqtisadçılar xəbərdarlıq edirlər ki, yüksək neft qiymətləri həmişə yalnız müsbət nəticələr vəd etmir. Qiymət artımının əsas səbəbi geosiyasi risklər və müharibə təhlükəsidirsə, bu, qlobal iqtisadiyyatda qeyri-müəyyənliyi artırır. Uzunmüddətli qarşıdurma beynəlxalq ticarətə, logistika zəncirlərinə, yükdaşımaya və inflyasiyaya mənfi təsir göstərə bilər. Belə bir vəziyyətdə enerji ixrac edən ölkələr qısamüddətli əlavə gəlir əldə etsələr də, dünya iqtisadiyyatındakı zəifləmə sonradan enerji tələbatını azalda bilər.
"Reuters" yazır ki, investorlar hazırda əsas diqqəti ABŞ-İran münasibətlərinin gələcək inkişafına yönəldiblər. Vaşinqtonun İrana qarşı hərbi və iqtisadi təzyiqləri davam etdirməsi, Tehranın isə Hörmüz boğazını yenidən təzyiq alətinə çevirməsi bazarlarda gərginliyi yüksək səviyyədə saxlayır. Məhz buna görə də neft qiymətlərində volatilliyin yaxın günlərdə də davam edəcəyi proqnozlaşdırılır.
Azərbaycan üçün mövcud vəziyyət ikili xarakter daşıyır. Bir tərəfdən, yüksək neft qiymətləri ölkənin ixrac gəlirlərini artırır və büdcə gəlirlərinə müsbət təsir göstərir. Digər tərəfdən isə regionda müharibə riskinin yüksəlməsi Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik mühitinə, beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarına və ümumi iqtisadi sabitliyə əlavə təhdidlər yaradır.
Hazırda enerji bazarının gələcək istiqamətini müəyyən edəcək əsas amil ABŞ və İran arasında qarşıdurmanın hansı səviyyəyə qədər dərinləşəcəyidir. Əgər hərbi əməliyyatlar genişlənərsə və Hörmüz boğazında nəqliyyat daha da məhdudlaşarsa, neft qiymətlərinin 100 dollar həddinə doğru hərəkəti də istisna edilmir. Əksinə, tərəflər arasında diplomatik kanallar yenidən işə düşərsə, bazarda gərginliyin tədricən azalması və qiymətlərin sabitləşməsi mümkündür.
Musavat.com
