Beynəlxalq gərginlik Aralıq dənizindən Ərəb\Fars körfəzinə qədər hiss olunur. Lakin ABŞ-İran qarşıdurması hələ ki, real hərbi münaqişəyə çevrilməyib.
Dünya mediasında belə xəbərlər yayılıb ki, Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və Omanın diplomatik manevrləri nəticəsində ABŞ prezidenti Donald Trampı İrana hücumdan çəkindirmək mümkün olub.
İrana təhlükə sovuşdumu?
Siyasi şərhçi Rəhman Bayramov Musavat.com-a açıqlamasında müharibə riskinin hələ də qaldığını söylədi: "Son 24 saat ərzində ABŞ, Avropa və ərəb media məkanında yayılan məlumatların ümumi mənzərəsi göstərir ki, ABŞ-İran xəttində hərbi eskalasiya riski tam aradan qalxmayıb, sadəcə idarə olunan mərhələyə keçirilib. AFP və Reuters, Avropa diplomatik dairələrinə yaxın mənbələr, eləcə də "Əl-Cəzirə" və "Əl-Ərəbiyyə"nin bu gün yaydığı xəbərlərə görə, Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və Omanın fəal vasitəçiliyi nəticəsində Donald Trampın İrana qarşı birbaşa hərbi zərbə variantı hələlik dayandırılıb.
Mövcud vəziyyət onu göstərir ki, İran üzərindən ABŞ hücumu təhlükəsi sovuşmuş hesab edilə bilməz. Vaşinqtona yaxın mənbələr açıq şəkildə bildirir ki, hərbi planlar ləğv edilməyib, sadəcə diplomatik səylərə imkan verilməsi üçün aktiv gündəmdən kənara çəkilib. Körfəz ölkələrinin əsas arqumenti bu mərhələdə hücumun regionu nəzarətsiz müharibəyə sürükləyəcəyi, enerji bazarlarını sarsıdacağı və ABŞ-ın müttəfiqlərini birbaşa risk altına qoyacağı ilə bağlıdır. Bu səbəbdən risk faktoru faktiki olaraq dondurulub, amma aradan qalxmayıb.
Donald Tramp üçün hücumun baş verməməsi dərhal və qaçılmaz şəkildə siyasi nüfuz itkisi anlamına gəlmir. ABŞ-da sərt xətt tərəfdarları bunu zəiflik kimi qələmə verməyə çalışsa da, Trampın elektoratında yeni müharibələrə qarşı ciddi narazılıq var. Avropa analitik dairələrində formalaşan mövqeyə görə, Tramp bu mərhələni diplomatik pauza və təzyiq siyasətinin nəticəsi kimi təqdim edə bilsə, imicinə ciddi zərər dəyməyə bilər. Bununla yanaşı, gələcəkdə İranla bağlı ritorikanın yenidən sərtləşdirilməsi və real addımların atılmaması uzunmüddətli perspektivdə onun sözlərinin çəkisini azalda və etibarlılıq problemini dərinləşdirə bilər.
İranda aksiyaların davam etməsi və insan tələfatı ilə bağlı xəbərlər isə son sutkada Qərb gündəmində xüsusi yer tutur. ABŞ və Avropa mənbələrinin yazdıqlarına görə, daxili zorakılıq artdıqca, xarici müdaxilə üçün siyasi əsaslandırma imkanları da genişlənir. Rəsmi bəyanatlarda birbaşa ifadə olunmasa da, bütün variantlar masadadır ritorikasının saxlanılması hərbi ssenarinin ehtiyatda tutulduğunu göstərir. Əgər etirazlar daha genişmiqyaslı qarşıdurmaya çevrilərsə və regionda ABŞ maraqlarına real təhlükə formalaşarsa, hərbi müdaxilə ehtimalı yenidən sürətlə aktuallaşa bilər.
Ümumilikdə, son 24 saatın məlumatları fonunda demək olar ki, ABŞ-ın İrana qarşı hücum təhlükəsi nə tam sovuşub, nə də qaçılmaz mərhələyə keçib. Tramp administrasiyası diplomatik manevr üçün vaxt qazanmağa çalışır, Körfəz ölkələri regionu böyük müharibədən uzaq saxlamaq niyyətindədir, lakin aksiyalar, insan itkiləri və qarşılıqlı etimadsızlıq davam etdikcə ABŞ–İran qarşıdurması yüksək riskli və istənilən an kəskinləşə bilən geosiyasi düyün olaraq qalır".
Cavanşir Abbaslı
Musavat.com
