Bazar günü, iyunun 7-də Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkiləri ölkənin qarşıdakı onilliklərdə hansı geosiyasi istiqaməti seçəcəyinə, Azərbaycanla sülh prosesinin taleyinə və Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı təsir imkanlarının nə dərəcədə qorunub saxlanacağına dair mühüm qərar anıdır.
Baş nazir Nikol Paşinyan və onun rəhbərlik etdiyi “Vətəndaş müqaviləsi” partiyası 2018-ci ildəki "məxməri inqilab"dan sonra ilk dəfədir ki, bu qədər mürəkkəb və riskli geosiyasi şəraitdə seçkiyə gedir. Sorğular Paşinyanın yenidən ən böyük siyasi qüvvə olaraq qalacağını göstərsə də, onun qarşısında duran əsas məsələ sadəcə qalib gəlmək deyil.
Ermənistanda bir çox siyasi müşahidəçi qarşıdakı seçkiləri adi parlament yarışı deyil, Paşinyanın sülh siyasəti üzrə referendum kimi qiymətləndirir. 2020-ci ilin II Qarabağ müharibəsi, 2023-cü ildə Azərbaycanın Qarabağ üzərində tam suveren nəzarəti bərpa etməsi Ermənistan daxilində ciddi siyasi təlatüm yaradıb. Müxalifət Paşinyanı məğlubiyyətlərin müəllifi adlandırır və onu Azərbaycana həddindən artıq güzəştlərdə ittiham edir. Hakimiyyət isə Ermənistanın təhlükəsizliyini yeni müharibələrdə deyil, Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılmasında, regional kommunikasiyaların açılmasında və iqtisadi inteqrasiyada görür.
Bu səbəbdən seçkinin nəticəsi birbaşa Bakı ilə aparılan danışıqların gələcəyinə təsir göstərəcək.
Bu seçkiləri Rusiya açıq narahatlıqla izləyir. Moskva son dövrlərdə İrəvanın Qərbə yaxınlaşmasından ciddi şəkildə narazıdır. Ermənistanın Avropa İttifaqına inteqrasiya prosesinə başlaması, ABŞ ilə strateji əməkdaşlığı genişləndirməsi və Rusiyanın regiondakı rolunu açıq şəkildə sorğulaması Kreml üçün təhlükəli presedent sayılır. Seçki ərəfəsində Rusiyanın Ermənistan məhsullarına məhdudiyyətlər tətbiq etməsi, enerji kartından istifadə etməklə təzyiq göstərməsi və Avrasiya İqtisadi Birliyindən çıxarılma ehtimalını gündəmə gətirməsi təsadüfi görünmür.
Paşinyan hökuməti isə seçicilərə yeni geosiyasi model təklif edir. Bu modeldə Ermənistan özünü Cənubi Qafqazın Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əsas tranzit ölkələrindən biri kimi görür. Azərbaycanla sülh sazişi, Türkiyə sərhədinin açılması, yeni nəqliyyat marşrutlarının yaradılması və Qərb investisiyalarının cəlb edilməsi hökumətin əsas vədləridir. İrəvan hesab edir ki, onilliklər boyu davam edən blokada şəraitindən çıxış yolu məhz regional əməkdaşlıqdan keçir. Lakin bu strategiyanın uğuru bir şərtlə mümkündür.
Ermənistan cəmiyyətinin əhəmiyyətli hissəsi keçmişin revanşist emosiyalarından imtina etməli və yeni reallığı qəbul etməlidir. Müxalifətin əsas hissəsini Rusiyaya yaxın siyasi qüvvələr təşkil edir. Onlar Paşinyanın Qərb kursunu Ermənistan üçün təhlükəli eksperiment adlandırırlar. Bu qüvvələrin arqumenti budur ki, Ermənistanın iqtisadiyyatı, enerji təhlükəsizliyi və əmək miqrasiyası hələ də böyük ölçüdə Rusiyadan asılıdır. Onların fikrincə, Moskva ilə münasibətlərin korlanması ölkəni iqtisadi və təhlükəsizlik böhranına sürükləyə bilər.
Lakin müxalifətin əsas problemi başqa yerdədir. Onların böyük hissəsi keçmiş hakimiyyətlə, korrupsiya ittihamları ilə və cəmiyyətin etimadını itirmiş siyasi elita ilə əlaqələndirilir. Bu isə Paşinyanın bütün səhvlərinə baxmayaraq hələ də müəyyən üstünlüyünü qorumasına imkan verir.
Seçkilərin nəticəsini diqqətlə izləyən ölkələrdən biri də Azərbaycandır. Çünki sülh sazişinin imzalanması üçün Ermənistan konstitusiyasında dəyişikliklər məsələsi gündəmdə qalır. Əgər Paşinyan parlamentdə kifayət qədər güclü mövqe əldə etməsə, bu dəyişiklikləri həyata keçirmək çətinləşə bilər. Bu isə son iki ildə əldə olunan diplomatik irəliləyişin ləngiməsinə səbəb ola bilər.
Digər tərəfdən, Paşinyanın mövqelərini gücləndirməsi Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində yeni mərhələnin başlanmasına, regionun nəqliyyat xəritəsinin dəyişməsinə və Türkiyə-Ermənistan normallaşmasının sürətlənməsinə yol aça bilər.
Ermənistan seçicisi bazar günü sadəcə parlamentin tərkibini müəyyənləşdirməyəcək.
Səsvermə əslində üç seçim arasında qərar olacaq - keçmişlə gələcək, Moskva ilə Brüssel, qarşıdurma ilə normallaşma arasında.
Nəticədən asılı olmayaraq, bu seçki Cənubi Qafqazın gələcək siyasi xəritəsini formalaşdıracaq hadisələrdən biri kimi tarixə düşməyə namizəddir. Çünki İrəvanda veriləcək qərarların təsiri yalnız Ermənistanın sərhədləri daxilində qalmayacaq. Onun əks-sədası Bakıdan Ankaraya, Moskvadan Vaşinqtona qədər eşidiləcək.
E.Məmmədəliyev,
Musavat.com
