Son illər Azərbaycanda qəfil ürək dayanması və qəfil ölüm halları ciddi narahatlıq doğuran məsələlərdən birinə çevrilib. Rəsmi statistikaya görə, 2022-ci ildə ölkədə 896, 2023-cü ildə 565, 2024-cü ildə isə 533 qəfil ölüm hadisəsi qeydə alınıb.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, belə halların əhəmiyyətli hissəsi ürək-damar sistemi ilə bağlı problemlərdən qaynaqlanır. Ürək-damar xəstəliklərinin Azərbaycanda ölüm səbəbləri arasında ilk sırada yer alması problemin aktuallığını bir daha ortaya qoyur.
Yeri gəlmişkən, gələcəkdə adi ürək kompüter tomoqrafiyası (KT) müayinələrinin yalnız damar tıxanmalarını aşkar etmək üçün deyil, həm də ürək çatışmazlığı və ölüm də daxil olmaqla ciddi ürək ağırlaşmaları riskini qiymətləndirmək üçün istifadə edilə bilər. Bunu Kumamoto Universitetinin alimləri müəyyən ediblər (Cebheinfo).
Tədqiqatın nəticələri “European Heart Journal – Cardiovascular Imaging” jurnalında dərc edilib. Ürək KT müayinələri adətən koronar arteriyaların daralmasını aşkar etmək üçün istifadə olunur. Lakin tədqiqatçılar texnikanın bir qədər dəyişdirilməsi ilə ürək əzələsinin özündə daha dərin dəyişikliklərin aşkar edilə biləcəyini aşkar etdilər. Bu, “gecikmiş fazalı” müayinə və iki marker istifadə edilərək əldə edilir: biri ürək toxumasında lokal çapıq aşkarlayır, ikincisi hüceyrə səviyyəsində daha incə, geniş yayılmış zədələnməni aşkar edir.
Tədqiqatda təxminən iki il ərzində müşahidə olunan 1200-dən çox xəstə iştirak edib. Bu iki markerin kombinasiyasının gələcəkdə xəstəxanaya yerləşdirilmə və ya ölüm riski yüksək olan şəxsləri dəqiq müəyyən edə biləcəyi aşkar edilib. Sadə dillə desək, hər iki göstərici dəyişdirilərsə, ciddi ürək problemlərinin riski xeyli yüksəkdir. Alimlər qeyd edirlər ki, bu iki siqnal fərqli məlumatlar verir, lakin birlikdə standart metodlarla aşkarlanmayan gizli ürək zədələnməsinin aşkarlanmasına imkan verir.
Belə yanaşmanın əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, ənənəvi KT müayinəsi MRT kimi mürəkkəb və bahalı metodlardan daha güclü və əlçatan proqnostik vasitəyə çevrilə bilər. Bu, yüksək riskli xəstələri daha erkən müəyyən etmək və ağır fəsadlar inkişaf etməzdən əvvəl müalicəyə başlamaq imkanı yaradır.
Bəs bu təcrübə nə dərəcədə realdır?
Tanınmış kardioloq İdris Xəlilov mövzu ilə bağlı Musavat.com-a deyib ki, son 30 il ərzində bəsit kompüterlərdən başlamış, mobil telefonlara və süni intellektə qədər inanılmaz sıçrayışlı inkişafın şahidiyik: “Bunu tibbin bütün sahələrində olduğu kimi kardiologiyanın inkişafında da görürük. Hazırki diaqnostik metodlar, effektiv dərmanlar, stent, ablasiya və ürək cərrahiyyəsinin tətbiqi sayəsində insan ömrünün təqribən 20-30 il aramasına səbəb olub. Elm və texnikanın inkişafı bəşəriyyətin və Yer kürəsinin məhvinə yox, onun qorunmasına yönələrsə, xəstəlik, vaxtsız və qəfləti ölümlərin sayı dəfələrlə azalacaq. Lakin mütləq ölümlər qaçılmaz olaraq qalacaq…”
Afaq Mirayiq,
Musavat.com
