Enerji, əlaqəlilik və sənaye əməkdaşlığını ortaq institusional çərçivədə birləşdirən Birgə Bəyannamənin imzalanması ilə Berlin və Bakı tərəfdaşlıqlarının başlanğıcından bəri hər zamankindən daha möhkəm təməl üzərində növbəti mərhələyə daxil olurlar.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin iyulun 20–21-də Berlində həyata keçirdiyi iki günlük işgüzar səfəri Ukraynadakı miqyaslı müharibədən sonra əhəmiyyətli dərəcədə sürətlənən ikitərəfli münasibətlərdə indiyədək atılan ən institusional addım olub. Prezident Əliyev iyulun 20-də Berlin Brandenburq hava limanında rəsmi qarşılanıb və Almaniya İqtisadiyyatının Şərq Komitəsinin sədri Mixael Harmsla enerji, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və turizm sahəsində əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə edib. İyulun 21-də isə Almaniya Prezidenti Frank-Valter Ştaynmayer və Kansler Fridrix Merzlə təkbətək və geniş tərkibdə görüşlər keçirilib. Səfər Azərbaycan ilə Almaniya arasında İkitərəfli Tərəfdaşlığın Strateji Gündəliyinə dair Birgə Bəyannamənin, eləcə də Almaniya-Azərbaycan İqtisadi Şurasının təsis edilməsi haqqında sazişin imzalanması ilə yekunlaşıb. Ardınca keçirilən birgə mətbuat konfransında Kansler Merz Cənubi Qafqazın “Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əsas əlaqə mərkəzi kimi getdikcə daha böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini” vurğulayıb və hər iki ölkənin birgə reallaşdırmaq istədiyi iqtisadi potensial mənbəyi kimi yeni nəqliyyat və ticarət dəhlizlərinə diqqət çəkib.
Berlin səfəri cari ildə Avropanın Bakı ilə əlaqələrinin həddindən artıq sıx təqvimində son halqadır. Belə ki, bu səfər Avropa Şurasının Prezidenti Antonio Kostanın mart səfərindən, Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayenin iyulun 1-də Bakı və İrəvana etdiyi səfərdən, Aİ-nin xarici siyasət rəhbəri Kaya Kallasın may səfərindən, həmçinin İtaliyanın Baş naziri Corciya Meloni və Slovakiya Prezidenti Peter Pelleqrininin ikitərəfli səfərlərindən sonra baş tutub. Prezident Əliyev Brüssellə münasibətlərin “inam və fəallığın misli görünməmiş mərhələsinə” qədəm qoyduğunu özü qeyd edərək, Azərbaycan ticarətinin 40 faizindən çoxunun artıq Aİ üzvü olan dövlətlərlə həyata keçirildiyini bildirib. Almaniyanın Berlindəki addımı aylar boyunca formalaşan bir tendensiyaya Avropanın ən böyük iqtisadiyyatını rəsmi şəkildə daxil edir: Bakıya artıq kənar enerji təchizatçısı kimi deyil, özlüyündə strateji tərəfdaş kimi yanaşan yenidənqiymətləndirmə prosesi.
2026-cı ilin yanvar ayında Azərbaycan qazı Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) vasitəsilə ilk dəfə olaraq birbaşa Almaniya və Avstriyaya axmağa başlayıb.
Bu yenidənqurma üç əsrdən çox yaşı olan təmələ əsaslanır. Almaniya Azərbaycanın müstəqilliyini 1992-ci ilin yanvarında tanımış və növbəti ay diplomatik əlaqələr qurmuşdur. Bakının Berlindəki səfirliyi onun Qərbi Avropadakı ilk səfirliyi olub. O vaxtdan bəri əlaqələrin əksər dövrü dar çərçivədə enerjiyə bağlandı; bu, Uniper şirkətinin 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) ilə illik 1.5 milyard kubmetrədək qaz tədarükü üçün 2045-ci ilə qədər bağladığı müqaviləyə gedib çıxır. Son dövrlərdə siyasi təmaslar kəskin şəkildə intensivləşib: Əliyev 2023-cü ildən bəri Almaniyaya beş dəfə səfər edib (o cümlədən sabiq kansler Olaf Şoltsun dəvəti ilə Berlində iki səfər olmaqla), Ştaynmayerin 2025-ci ilin aprelində Bakıya etdiyi səfər isə Almaniya dövlət başçısının Azərbaycana tarixdə ilk səfəri olub.
Münasibətlər həm də hər iki hökumətin bu cür hallarda istinad etdiyi tarixi qata malikdir. Alman şvab köçkünləri 1818–1819-cu illərdə Azərbaycanda – Helenendorfda (bugünkü Göygöl) və Annenfelddə (bugünkü Şəmkir) koloniyalar təsis etmişdilər və Bakı 2017-ci ildə prezident fərmanı ilə həmin məskunlaşmanın 200 illik yubileyini qeyd etmişdir. Alman Akademik Mübadilə Xidməti (DAAD) və Bakıdakı Göte Mərkəzi bu əlaqəni bu gün də qoruyub saxlayır, müasir tərəfdaşlığa ticarət ölçüsü ilə yanaşı, vətəndaş və təhsil ölçüsü də qatır.
Enerji tərəfdaşlığın struktur özəyi olaraq qalır, baxmayaraq ki, onun forması dəyişib. Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya təcavüzü Berlini boru kəməri qazını LNG və yeni uzunmüddətli müqavilələrlə əvəz etməyə məcbur etdi və Azərbaycanın Cənubi Qaz Dəhlizi məhz bu ehtiyaca uyğun gəldi. Uniper sazişinə 2025-ci ildə SEFE (Avropa üçün Enerji Təminatı) ilə Almaniyaya yönələn həcmləri ildə təxminən 3 milyard kubmetrə çatdıraraq iki dəfə artan onillik müqavilə əlavə olundu. 2026-cı ilin yanvarında isə Azərbaycan qazı Trans-Adriatik Boru Kəməri vasitəsilə ilk dəfə olaraq birbaşa Almaniya və Avstriyaya axmağa başladı – bu, Prezident Əliyevin özünün çərşənbə axşamı Kansler Merzlə mətbuat konfransında qeyd etdiyi və Almaniyaya qaz tədarükünün “bu il” başlandığını bildirdiyi tarixi bir mərhələdir. Azərbaycan 2025-ci ildə təqribən 25 milyard kubmetr həcmində (dəyəri təxminən 8.8 milyard dollar olan) qaz ixrac edərək 16 ölkəyə (onlardan 12-si Avropa ölkəsidir) çatıb və Almaniyanın Xarici İşlər Nazirliyi artıq Azərbaycanı xam neftin ən vacib on təchizatçısı sırasına daxil edir.
İxracat Almaniya ÜDM-inin təxminən 43 faizini təşkil etdiyi üçün Berlin Çin və Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropaya birləşdirən Orta Dəhlizdə böyük marağa malikdir.
Mövcud anı fərqləndirən cəhət karbohidrogenlərdən kənara çıxan keçiddir. Hazırda Azərbaycanda istehsalat, tikinti, xidmət və digər sahələri əhatə edən 250-dən çox alman şirkəti fəaliyyət göstərir.
Mətnin orijinalı bu linkdə: https://magazine.zenith.me/en/business/azerbaijan-and-germany
Dr. Vasif Hüseynov,
Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin şöbə müdiri.
