Bu gün Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başlanmasından 4 il 4 ay keçir. 2022-ci ilin fevralında Kremlin “bir neçə həftəyə bitəcək əməliyyat” kimi təqdim etdiyi savaş artıq Avropanın İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı ən uzun və dağıdıcı münaqişələrindən birinə çevrilib.
Cəbhədə vəziyyətə baxdıqda aydın görünür ki, nə Rusiya strateji qələbə əldə edə bilib, nə də Ukrayna işğal olunmuş bütün əraziləri geri qaytara bilib. Müharibə getdikcə daha çox resurs, iqtisadiyyat və iradə savaşı xarakteri alır.
Musavat.com xəbər verir ki, son günlər cəbhədə fəallaşma müşahidə olunur. İyun ayının ikinci yarısında müharibənin əsas xüsusiyyəti qarşılıqlı uzaqmənzilli zərbələrin kəskin artmasıdır. Rusiya son həftələrdə Kiyev, Xarkov, Dnipro, Poltava, Zaporojye və Odessa istiqamətlərində yüzlərlə pilotsuz aparat və raketlə kütləvi hücumlar həyata keçirib. İyunun əvvəlində Ukraynanın iri şəhərlərinə 650-dən çox dron və onlarla raket atıldığı bildirilib.
Ukrayna isə cavab olaraq Moskva ətrafına, Rostov vilayətinə, Krasnodar diyarına, Krıma və Rusiyanın enerji infrastrukturuna zərbələri artırıb. Son günlər Moskvanın neft emalı zavodlarından biri vurulub, paytaxt aeroportlarının fəaliyyəti müvəqqəti dayandırılıb. Eyni zamanda Krımda yanacaq böhranı yaranıb və mülki əhaliyə benzin satışı məhdudlaşdırılıb.
Hazırda savaşın coğrafiyası əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli genişlənib.
Rusiya əsasən Kiyev, Xarkov, Dnipro, Odessa, Zaporojye, Sumı şəhərlərinə raket və dron hücumları təşkil edir. Ukrayna isə Moskva bölgəsi, Rostov, Belqorod, Kursk, Krasnodar, Krım yarımadası istiqamətlərində enerji obyektlərini, hərbi aerodromları, logistika marşrutlarını və yanacaq bazalarını hədəfə alır.
4 il 4 ayın yekununda tərəflərdən hansı daha çox zərər görüb?
Hazırda ən çətin suallardan biri budur. Ərazi baxımından Rusiya bu gün Ukrayna ərazisinin təxminən 20 faizinə nəzarəti saxlayır. Krım, Luqanskın böyük hissəsi, Donetsk, Zaporojye və Xerson vilayətlərinin müəyyən hissələri Moskvanın nəzarətində qalır. Lakin insan və hərbi texnika itkiləri baxımından vəziyyət daha mürəkkəbdir.
Qərb analitik mərkəzlərinin hesablamalarına görə, Rusiyanın ümumi hərbi itkiləri 1-1,2 milyon nəfərə yaxınlaşıb. Ukrayna tərəfinin itkilərinin isə bir neçə yüz min nəfər səviyyəsində olduğu bildirilir. Müxtəlif mənbələr rus itkilərinin Ukraynadan daha yüksək olduğunu göstərirlər.
Eyni zamanda Ukrayna milyonlarla qaçqın verib, iri sənaye potensialının əhəmiyyətli hissəsini itirib, enerji sisteminə ağır zərbələr alıb, əhalisinin böyük hissəsini müvəqqəti və ya daimi şəkildə xaricə göndərib. Bu səbəbdən “ən çox zərər çəkən tərəf” sualına birmənalı cavab vermək çətindir. İnsan itkisi baxımından Rusiyanın, iqtisadi və demoqrafik baxımdan isə Ukraynanın daha ağır zərbə aldığı barədə fikirlər geniş yayılıb.
Hazırda kim qalib görünür?
Əgər müharibəyə yalnız xəritə üzərindən baxsaq, müəyyən üstünlük Rusiyanın tərəfindədir. Çünki Moskva hələ də işğal etdiyi böyük əraziləri əlində saxlayır.
Lakin Kreml 2022-ci ildə qarşısına qoyduğu əsas məqsədlərin heç birinə tam nail ola bilməyib. Kiyevi ələ keçirmək mümkün olmayıb. Ukrayna dövlətçiliyini məhv etmək mümkünsüz olub. Eyni zamanda, NATO-nun genişlənməsinin qarşısını ala bilməyib. Əksinə, Finlandiya və İsveç NATO-ya qoşulublar.
Digər tərəfdən Ukrayna da 2023-cü ildə gözlənilən böyük əks-hücum nəticələrini əldə edə bilməyib və işğal altındakı ərazilərin əksəriyyətini geri qaytarmağa nail olmayıb. Bu səbəbdən 4 il 4 ayın yekununda "tam qalib" yoxdur. Lakin taktiki və ərazi baxımından müəyyən üstünlük Rusiyanın tərəfində, strateji baxımdan isə vəziyyət daha mübahisəlidir.
Hazırda nə Moskva, nə də Kiyev kompromisə hazır görünür.
Analitiklərin əksəriyyəti hesab edir ki, 2026-cı ilin sonuna qədər genişmiqyaslı döyüşlər davam edə, 2027-ci ildə tərəflər arasında atəşkəs danışıqları üçün daha real imkan yarana bilər. Tam sülh sazişinin isə daha uzun müddət tələb etməsi mümkündür. Cəbhədəki vəziyyət göstərir ki, hər iki tərəf hələ də rəqibini yoraraq güzəştə məcbur etmək strategiyasına üstünlük verir.
4 il 4 ay əvvəl başlayan müharibə artıq XXI əsrin ən qanlı qarşıdurmalarından birinə çevrilib. Yüz minlərlə insan həyatını itirib, milyonlarla insan evindən didərgin düşüb, Avropanın təhlükəsizlik sistemi kökündən dəyişib.
Bu gün cəbhədə nə Rusiya həlledici qələbəyə yaxındır, nə də Ukrayna. Lakin bir həqiqət dəyişməz qalır. Müharibə uzandıqca qaliblərin sayı azalır, məğlubların sayı isə artır. 2026-cı ilin yayına gəldikdə isə görünən odur ki, bu savaş hələ son sözünü deməyib...
Cavanşir Abbaslı
Musavat.com
