Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi (AİHM) Rusiya ilə Ukrayna arasında illərdir mübahisə mövzusu olan ən həssas humanitar məsələlərdən biri üzrə mühüm addım atıb.
Musavat.com xəbər verir ki, məhkəmə 22 sentyabr 2026-cı il tarixində Krımın işğalından sonra yoxa çıxan ukraynalı uşaqlarla bağlı dinləmə keçirəcəyini açıqlayıb.
Söhbət 2014-cü ildə Krımda dövlət uşaq müəssisələrində yaşayan 10 ukraynalı uşaqdan gedir. Həmin uşaqlar Rusiyanın yarımada üzərində nəzarəti ələ keçirməsindən sonra müəmmalı şəkildə yoxa çıxıblar və indiyədək onların taleyi barədə rəsmi məlumat yoxdur.
İş Avropa Məhkəməsinə Ukrayna Helsinki İnsan Hüquqları Birliyi (UHHRU) tərəfindən təqdim edilib.
Hüquq müdafiəçilərinin iddiasına görə, Krımın ilhaqından sonra həmin uşaqlara onların və qanuni nümayəndələrinin razılığı olmadan Rusiya vətəndaşlığı verilib.
Bundan sonra uşaqların Rusiyada müxtəlif ailələr tərəfindən övladlığa götürüldüyü və ya bu məqsədlə başqa bölgələrə aparıldığı ehtimal edilir. Lakin bu günə qədər onların harada olduqları barədə nə Ukrayna hökumətinə, nə də beynəlxalq təşkilatlara hər hansı rəsmi məlumat təqdim edilib.
UHHRU hesab edir ki, bu faktlar beynəlxalq hüquq baxımından "zorla yoxa çıxarma" cinayətinin əlamətlərini daşıyır. Ukrayna tərəfi bildirir ki, 2014-cü ildən bəri müxtəlif beynəlxalq mexanizmlər vasitəsilə Rusiyaya dəfələrlə sorğular göndərilib. Məqsəd uşaqların harada saxlanılması, hüquqi statusu və sağlamlıq vəziyyəti barədə məlumat almaq olub. Lakin bu müraciətlər nəticəsiz qalıb. Bu səbəbdən hüquq müdafiəçiləri hesab edirlər ki, uşaqların ailələri və qanuni nümayəndələri ilə əlaqələrinin kəsilməsi, onların şəxsiyyətinin dəyişdirilməsi və mümkün övladlığa verilməsi beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulmasıdır.
Gözlənilir ki, sentyabrın 22-də keçiriləcək dinləmələr zamanı məhkəmə uşaqların zorla yoxa çıxarılması iddialarını; Rusiya vətəndaşlığının məcburi şəkildə tətbiq edilməsini; uşaqların mümkün qanunsuz övladlığa verilməsini; ailə həyatı hüququnun pozulmasını; dövlətin uşaqların taleyi barədə məlumat vermək öhdəliyini yerinə yetirib-yetirməməsini araşdıracaq.
Hüquqşünaslar hesab edirlər ki, qəbul ediləcək qərar müharibə və işğal şəraitində uşaqların hüquqlarının qorunması üzrə gələcək presedentlərdən birinə çevrilə bilər.
Beynəlxalq hüquqa görə, münaqişə zonalarında uşaqların məcburi köçürülməsi, onların milli kimliyinin dəyişdirilməsi və başqa ailələrə verilməsi xüsusilə ağır hüquq pozuntusu hesab olunur.
1949-cu il Cenevrə Konvensiyaları, BMT-nin Uşaq Hüquqları Konvensiyası və digər beynəlxalq sənədlər işğalçı dövlətin uşaqların hüquqi statusunu dəyişdirməsini və onların ailələri ilə əlaqəsini kəsməsini qadağan edir.
Son illərdə Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi də Ukraynadan uşaqların Rusiyaya aparılması məsələsini araşdırıb və bu mövzu beynəlxalq gündəmdə xüsusi yer tutur. AİHM-in bu işi dinləməyə qəbul etməsi Avropada insan hüquqları müstəvisində Rusiyaya qarşı aparılan ən mühüm proseslərdən biri sayılır.
Məhkəmənin yekun qərarı gələcəkdə uşaqların taleyinin araşdırılması, onların geri qaytarılması istiqamətində beynəlxalq hüquqi mexanizmlərin gücləndirilməsi baxımından mühüm rol oynaya bilər.
Bundan başqa, qərar müharibə şəraitində uşaqların müdafiəsi ilə bağlı beynəlxalq hüquq praktikasına da ciddi təsir göstərə bilər.
Hazırda 2014-cü ildən bəri itkin sayılan həmin 10 ukraynalı uşağın harada olması sualı açıqdır. On iki ildir cavabını gözləyən bu sualın ilk hüquqi müzakirəsi sentyabrın 22-də Strasburqda keçiriləcək.
E.Məmmədəliyev,
Musavat.com
