Hörmüz boğazında münaqişənin yenidən alovlanması dünya enerji bazarını bir daha silkələdi. Reuters-in məlumatına görə, ABŞ-İran atəşkəsinin faktiki olaraq pozulması, tankerlərə hücumlar və ardınca ABŞ-ın İrana yeni zərbələr endirməsi neft qiymətlərində kəskin sıçrayış yaradıb. Brent markalı neft 6 faizdən çox bahalaşaraq 79 dollar həddinə yaxınlaşıb, WTI isə 74 dollardan yuxarı qalxıb. (Reuters)
Musavat.com-a görə bu, sadəcə hərbi eskalasiya deyil, dünya iqtisadiyyatının ən həssas damarlarından birinin yenidən sıxılmasıdır. Hörmüz boğazından qlobal neft daşımalarının təxminən beşdə biri keçir. Yəni burada atılan hər raket təkcə İranla ABŞ arasında deyil, London, Tokio, Pekin, Brüssel və Vaşinqton bazarlarında da partlayır. Reuters yazır ki, son hücumlardan sonra azı dörd neft və qaz tankeri boğazdan keçidi dayandıraraq geri dönüb. Bu isə bazarın ən çox qorxduğu ssenarinin — fiziki təchizat pozuntusunun — artıq kağız üzərində deyil, real hərəkətdə olduğunu göstərir.
İngiltərə mediası da hadisəni yalnız regional müharibə kimi deyil, enerji təhlükəsizliyi böhranı kimi təqdim edir. “The Guardian” yazır ki, tankerlərə hücumlardan sonra neft qiymətləri iki ayın ən kəskin artımını göstərib, Avropada qaz qiymətləri də yüksəlib, Böyük Britaniyada isə qış ayları üçün enerji xərclərinin yenidən bahalaşacağı qorxusu yaranıb. (theguardian.com)
Əsas məsələ budur: bazar bu dəfə yalnız İran neftinin azalmasından qorxmur. Bazar Hörmüzün “qapı” funksiyasının pozulmasından qorxur. Çünki bu boğaz Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Qətər, Küveyt və İraq neft-qaz ixracı üçün həyati marşrutdur. Qətərin LNG tankerlərinin risk zonasına düşməsi Avropa və Asiya qaz bazarları üçün ayrıca təhlükədir. Reuters-in gəmi izləmə məlumatlarına əsaslanan xəbərində Qətər və Hindistanla bağlı tankerlərin istiqamət dəyişdirməsi də məhz bu səbəbdən ciddi siqnal sayılır. (Reuters)
Əgər qarşıdurma qısa müddətdə səngisə, bazar bir neçə gün ərzində nisbətən sakitləşə bilər. Amma zərbələr davam edərsə, neftin 80 dollar üzərində möhkəmlənməsi, daha sonra 90–100 dollar aralığına doğru hərəkəti real ssenariyə çevriləcək. Bu isə benzin, dizel, aviasiya yanacağı, yükdaşımalar və ərzaq qiymətləri üzərində zəncirvari təzyiq yaradacaq.
Burada ən təhlükəli məqam qiymətin bir günlük artımı deyil. Ən təhlükəli məqam sığorta xərclərinin yüksəlməsi, tankerlərin marşrut dəyişməsi, gəmi sahiblərinin riskli zonaya girməkdən imtina etməsi və enerji şirkətlərinin müqavilələri yenidən qiymətləndirməsidir. Yəni Hörmüzdə müharibə dərinləşdikcə neft sadəcə bahalaşmır — dünya ticarətinin hesabı dəyişir.
Azərbaycan üçün də bu hadisələrin ikili nəticəsi var. Bir tərəfdən neftin bahalaşması enerji ixrac edən ölkələr üçün gəlir imkanlarını artırır. Digər tərəfdən qlobal inflyasiya, daşımaların bahalaşması, ərzaq və sənaye məhsullarının qiymətinə təzyiq region ölkələrinin hamısına təsir edir. Yəni neft gəliri arta bilər, amma idxal inflyasiyası da arta bilər.
Bu gün Hörmüzdə yaşananlar bir daha göstərir ki, dünya enerji bazarı hələ də dar bir boğazın taleyindən asılıdır. Müharibə xəbəri Tehrandan, Vaşinqtondan və ya Körfəzdən gələ bilər, amma onun qiymət etiketi dünyanın bütün yanacaqdoldurma məntəqələrində, elektrik hesablarında və ərzaq səbətlərində görünür.
Hörmüz yenidən alışıbsa, deməli, dünya bazarı da yenidən müharibə qiymətinə keçir.
Musavat.com
